Histomoniasis bij de Hoenderachtigen

geschreven door Veearts Fanny Monniez

Histomoniasis is een infectie van het spijsverteringsstelsel met de flagellant Histomonas meleagridis. Deze parasiet veroorzaakt een necrotiserende leverontsteking of hepatitis en een ulceratieve dikkedarm ontsteking of typhlitis. Deze aandoening is het best gekend bij het kalkoen onder de naam 'Blackhead' of zwartkopziekte. Deze benaming slaat op het cyanotisch aspect van de onbevederde delen van zwaar aangetaste dieren. De gevoeligste eindgastheer is de kalkoen en de patrijs, maar ook andere hoendervogels zoals pauwen, parelhoenders, fazanten en kippen zijn vatbaar. Een enkele maal kan deze ziekte bij de zwaan gevonden worden. Gezien de zeer specifieke epidemiologie zullen uitbraken van histomoniasis vooral gezien worden bij vogels die over een buitenbeloop beschikken.

Histomonas heeft een directe levenscyclus zonder tussengastheer. Aangetaste dieren scheiden infectieuze flagellaire stadia van de parasiet uit in de mest. De overlevingstijd van deze stadia is echter zeer kort (maximum een aantal uur) en bovendien zijn ze niet in staat om de zuurtegraad van de maag te overleven indien ze opgegeten worden. Directe overdracht is dus zeer inefficiŽnt voor de parasiet en dus van weinig belang. De overdracht van dier op dier gebeurt steeds door tussenkomst van een vector, de worm Heterakis gallinarum. Histomonas is dus in staat om wormen die in de dikke darm leven te besmetten. Deze wormen produceren vervolgens een massa eieren met daarin de infectieuze stadia van Histomonas. Op deze manier is de overlevingstijd verlengd van enkele uren tot enkele jaren. De vogel, die eindgastheer is, besmet zich dus door het opeten van besmette wormeieren, die wel de maag kunnen passeren. Pas is de darm komt Histomonas weer vrij. Het feit dat Heterakis gallinarum een parasiet is van hoenderachtigen vormt dus een zeer gunstige situatie voor Histomonas. Het gevolg hiervan is dat kippen vaak een reservoir vormen voor Histomonas. Daarbij komt nog dat ook regenwormen, insecten en wilde vogels zowel Heterakis als Histomonas kunnen doorgeven.

Histomonas dringt in de darmwand waardoor deze verdikt. Daarna ontstaan darmzweren die leiden tot een erge darmontsteking en soms ook een buikvliesontsteking. Via de bloedvaten komt de parasiet ook in de lever, waardoor er een leverontsteking ontstaat waarbij heel wat levercellen afsterven.

De ziekte treedt op na 7 tot 12 dagen en tast alle leeftijden aan, maar vooral jonge vogels zijn extra gevoelig. Na een week zijn de dieren lusteloos en zitten ineengesloten met gekromde rug, afhangende vleugels en ingetrokken kop. Soms zijn de onbevederde delen van de kop door cyanose (tekort aan zuurstof in de weefsels) donkerder gekleurd, vandaar zwartkopziekte, maar dit is niet altijd het geval. Vrij typisch is de plattere gele of groene ontlasting, de felle vermagering en de snelle achteruitgang van de dieren. Meestal profiteren sommige bacteriŽn zoals Escherichia coli of Clostridium perfringens van deze situatie waardoor de dieren nog sneller sterven. Symptomen treden dus op na een week en sterfte treedt op na 7 tot 10 dagen na begin van de symptomen. Ongeveer 90% van de dieren wordt besmet en 70% van de dieren sterft aan deze ziekte. Dieren die toch overleven, verwerven te weinig immuniteit om zich te beschermen tegen een volgende infectie.

Behandeling bij voedselproducerende dieren is wettelijk gezien verboden. Voor siervogels is een behandeling met metronidazode noodzakelijk. Belangrijk is dat er lang genoeg behandeld wordt om recidieven te voorkomen. Daarnaast is een breed spectrum ontworming ook noodzakelijk. Preventief is het aan te raden een behandeling toe te passen bij het begin van elke broedperiode, het gescheiden houden van kalkoenen en andere hoenderachtige en het regelmatig uitmesten van de hokken met uitloop.