De fok van Cavia's

Hallo lezers

        Hierbij wil ik eens een stukje schrijven over de fok van cavia's. Fokken van cavia's is namelijk iets meer dan het bijeenzetten van een beertje (mannetje) en zeugje (vrouwtje), maar dat geldt eigenlijk voor alle diergroepen. Een zeugje moet voor het eerst gedekt worden als zij tussen de 5 en 10 maanden oud is. Ook moet zij minimaal 650 gram wegen, maar zwaarder is beter. Zij mag haar nestje niet na haar levensjaar krijgen i.v.m het vergroeien van het bekken. Cavia's zijn bij de geboorte vrij groot in verhouding tot hun moeder en het bekken van de moeder gaat helemaal uiteen staan tijdens de bevalling. Is zij echter nog niet bevallen in haar levensjaar dan kan dat bekken vaak niet meer goed uiteen en kunnen er dus complicaties optreden tijdens die bevalling. Dit kan leiden tot de dood van de jongen en/of moeder. Ook zijn zeugjes na hun eerste levensjaar, als zij nog geen nestje gehad hebben, vaak te vet om nog gedekt te worden of hebben zij meer kans op zwangerschapsvergiftiging.

        Als zeugjes gedekt worden met 5 maanden zijn zij nog volledig in de groei, zij groeien tijdens de drachtigheid gewoon door en ook na de bevalling zie je hun gewicht nog steeds toenemen. Cavia's nemen in gewicht toe tot ze circa anderhalf jaar zijn. Een zwangerschap op jonge leeftijd hoeft dus geen problemen te geven, het laten dekken voor de 5e maand (komt niet op een dag natuurlijk) is echter af te raden omdat ze dan wel veel moeten vragen van hun lichaam.

        Beertjes kunnen al jong ingezet worden voor de fok, het is echter wel aan te raden om jonge beertjes (tot 6 maanden) te laten beginnen met één zeugje en niet meteen een groep van meerdere zeugjes. Beren kunnen hun leven ingezet worden voor de fok, zeugjes worden meestal na hun 4e levensjaar met meer gedekt. Het beste is om zeugjes twee maal per jaar een nestje te laten krijgen, niet minder maar zeker niet vaker. Er zijn fokkers die het zeugje bij de beer laten tijdens en na de bevalling; dit zal bijna altijd leiden tot een nieuwe zwangerschap en is niet aan te raden. Mocht zij 1 jong krijgen dan is het niet te zwaar, maar de kans op een vijfling of meer ie er ook en dan is een nieuwe zwangerschap erg zwaar en kan ook weer problemen opleveren. Het beste is om altijd een rustpauze in te lassen voor de moeder en haar circa 2-3 maanden na de bevalling opnieuw bij de beer te zetten. Het maakt bij cavia's trouwens niet uit of je de zeug bij de beer zet of andersom, bij konijnen is dit natuurlijk een ander verhaal. Door een rustpauze voor de moeder in te lassen heb je ook meer kans op een langere levensduur van het zeugje dan dat ze altijd maar bij de beer blijft en nest na nest krijgt. Per saldo zal dit meer gezonde jongen opleveren en wordt er ook aan het welzijn van de dieren gedacht.

        De draagtijd van een cavia is 65 - 72 dagen, met een verhoogde kans op 68 - 70 dagen. Met circa 1 maand zie je dat het zeugje in gewicht gaat toenemen, als zij zelf nog in de groei is zie je een grotere groei dan voorheen. Ook kan je dan al wat bollinkjes aan beide zijde van haar buik zien. Vooral bij een grote dracht zal dit logischerwijs duidelijker zijn. Vanaf circa 50 dagen kan je bewegingen voelen in de buik van de aanstaande moeder. Vanaf die tijd is het dus nog ongeveer 3 weken voor zij moet bevallen. Een tot 2 weken voor de bevalling gaat het bekken openstaan. Dit kan je voelen door met je vinger over de ruggengraat naar beneden te gaan en dan voel je 2 botjes zitten. Als er een vinger tussen kan is er volledige ontsluiting, die zal meestal pas een paar dagen tot 24 uur voor de bevalling te voelen zijn. Vaak zie je dat vlak voor de bevalling de bekkenbeenderen weer even sluiten. Waarom dit is, is niet bekend, maar kan wel handig zijn als indicatie voor de naderende bevalling.

        De bevalling op zich kan heel snel gaan en vaak zijn alle jongen in een half uurtje al geboren. Een cavia krijgt tussen de 1 en 6 jongen per nestje, soms zelfs nog meer. Ook een eerste dracht kan een vijfling opleveren. De jongen wegen gemiddeld zo'n 100 gram. Jongen onder de 80 gram moeten meestal wat meer in de gaten gehouden worden. Er kunnen ook jongen van meer dan 140 gram geboren worden, vaak zie je dat die ook wat langzaam op gang komen omdat ze wel erg groot zijn en wat sloom. Het fijnste zijn de jongen van 100 - 120 gram. Geslachtsherkenning is meteen na de geboorte mogelijk en met 100% zekerheid vast te stellen voor een geoefend oog. De jongen mogen ook meteen uit het hok gehaald worden, verstoten van de jongen om die reden komt bij cavia's eigenlijk niet voor. Een moeder zal haar jongen wel verstoten als er iets mis met hen is, dat zijn dan vaak jongen die binnen het uur overlijden. Circa 10% van alle jonge cavia's worden trouwens door geboren, dat is een vrij hoog percentage en de reden is niet altijd duidelijk. Je ziet wel nogal eens verstuiking doordat het vlies niet snel genoeg van de kop gehaald is door de moeder.

    Dit kan komen omdat zij druk is met de andere jongen of omdat zij domweg aan de verkeerde kant van het vlies (bij de kont van het jong dus) is begonnen. Is men aanwezig bij de bevalling (vaker niet dan wel trouwens, ze wachten soms net zo lang tot je even w<eg bent. Ik heb al menige bevalling gemist terwijl ik in een kamer naast de caviakamer achter de computer zat...!) dan kan men helpen met het verwijderen van het vlies. De moeder zal dit geen probleem vinden en hierdoor kan je het onnodig doodgaan van en jong voorkomen.

        Cavia's zijn nestvlieders en dat zie je ook. Jonge cavia's lopen binnen een half uur na hun geboorte gewoon rond en sommige beginnen dan al aan een hooisprietje. Meestal gaan ze na 4 dagen beginnen met het eten van vast voedsel zoals de korrels. Groenvoer en hooi wordt meestal al eerder geproefd. Ondanks het zelf al kunnen eten, hebben zij ook nog de moedermelk nodig. De moeder heeft maar twee tepels, maar kan toch gemakkelijk een nest van 4 jongen grootbrengen. Bij een groter nest is het soms noodzakelijk om de jongen brood met melk of geweekte korrels (die nemen ze makkelijker op in het begin) te geven. Wat ik vaak doe als er een behoorlijk klein jong in het nest aanwezig is, is de moeder apart op schoot nemen en het jong aanleggen zodat hij/zij even rustig kan drinken zonder weggeduwd te worden door grotere broers of zusters. Dit is vaak al genoeg voor zo'n jong om ook goed te groeien en niet vroegtijdig te overlijden. Het echt bijvoeren met melk probeer ik zo min mogelijk te doen, omdat gebleken is dat het in 9 van de 10 gevallen tot niets leidt of het jon,g erg zwak blijft. Ik heb gelukkig nog geen weesjongen gehad, die zal je namelijk wel moeten bijvoeren omdat het dan niet anders kan. Je kunt trouwens ook bijvoeren met Olvarit, naast melk, dit is echt een ideale voeding voor zwakke dieren, ook als ze volwassen zijn en moeite hebben met eten.

        Jonge beertjes blijven 4 weken bij de moeder en moeten dan apart gezet worden van alle zeugjes. Het komt niet zo vaak voor, maar ze kunnen al vruchtbaar zijn op die jonge leeftijd. Normaler is dat ze vruchtbaar worden op een leeftijd van circa 8 weken. Oefenen doen ze trouwens wel al veel eerder, er zijn wel eens beertjes die met 1 week al op hun zusje zitten. Jonge zeugjes kunnen natuurlijk langer bij hun moeder blijven, mits er geen beer aanwezig is in het hok. Van zeugjes hoor je tegenwoordig steeds vaker dat ze al met 4 of 5 weken gedekt zijn door een broertje of oudere beer. De moeder zal haar dochters meestal zelf afspenen als ze 4 of 5 weken oud zijn.

                                 Esther Stijns